Trigeminal Nevralji MR’da Çıkar mı? Beyin MR’ı Ne Gösterir?

Standart beyin MR’ı trigeminal nevraljiyi çoğu zaman göstermez. Buna karşın ince kesitli özel çekimler sinire bası yapan damarı milimetre hassasiyetiyle ortaya koyar. Bu yazı hangi MR’ın gerektiğini, raporda nelerin yazdığını ve MR normal çıkarsa ne olacağını anlatır.

Kısa ve Net Cevap

Bu yazıda MR’ın hangi soruya yanıt verdiğini ve hangisine vermediğini açıklıyoruz. Ayrıca raporunuzda geçen terimleri tek tek çözüyoruz.

Hastalığın tanımını trigeminal nevralji nedir sayfasında anlattık.

MR Neden Hastalığı Değil Nedeni Gösterir?

Trigeminal nevralji sinirin elektriksel bir bozukluğudur. Ayrıca bu bozukluk görüntülemede iz bırakmaz.

MR ise yalnızca yapıyı gösterir, işlevi göstermez. Örneğin sinirin yanında duran bir damarı görür, sinirin yanlış sinyal ürettiğini göremez.

Bu yüzden MR tek başına tanı koymaz. Nitekim hekim önce anlatımınızla tanıyı koyar, sonra MR ile nedeni arar.

Aradaki fark önemlidir. Dolayısıyla “MR’ım temiz çıktı, demek ki nevralji değil” çıkarımı yanlıştır.

Hangi MR Gerekir?

Rutin beyin MR’ı beş ila altı milimetre kalınlığında kesitler alır. Buna karşın trigeminal sinir beyin sapından çıktığı yerde yalnızca birkaç milimetre kalınlığındadır.

Bu yüzden rutin çekim siniri ve yanındaki damarı çoğu zaman ayırt edemez, üstelik rapor da bunu belirtmez. Nitekim birçok hasta “MR’ım normal” raporuyla yıllarca dolaşır.

Gereken çekim ince kesitli, yüksek çözünürlüklü özel bir protokoldür. Ayrıca bu protokol sinirin beyin omurilik sıvısı içindeki bölümünü hedefler.

Çekimin adı cihaza göre değişir. Örneğin bir üretici CISS, diğeri FIESTA, bir başkası DRIVE der; hepsi aynı işi yapar.

Randevu alırken “trigeminal nevralji protokolü” ya da “ince kesitli beyin sapı MR’ı” ifadesini kullanın. Böylece radyoloji doğru çekimi planlar.

MR’da Damar Basısı Nasıl Görünür?

İnce kesitli çekimde beyin omurilik sıvısı beyaz, sinir ve damar koyu görünür. Ayrıca bu kontrast sinirle damarın temasını net biçimde ortaya koyar.

Öncelikle radyolog sinirin beyin sapından çıktığı noktaya bakar. Çünkü bası neredeyse her zaman bu ilk birkaç milimetrelik bölümde olur.

Basıyı yapan damar ise çoğunlukla üst beyincik atardamarıdır. Nitekim hastaların yarısından fazlasında bu damar sorumludur.

Daha az sıklıkla ön alt beyincik atardamarı ya da bir toplardamar bası yapar. Dolayısıyla radyolog damarın adını da raporda belirtir.

Raporunuzda bu ifadelerden biri varsa hekiminiz cerrahi seçeneği somut biçimde değerlendirir. Ayrıca raporu muayeneye mutlaka görüntülerle birlikte getirin.

Bası Derecesi Nasıl Sınıflanır?

Radyologlar damar ile sinir ilişkisini üç derecede tanımlar. Ayrıca bu derece cerrahi beklentiyi doğrudan etkiler.

Birinci derecede damar sinire yalnızca değer. Örneğin aralarında sıvı yoktur ama sinirin biçimi bozulmamıştır.

İkinci derecede damar siniri iter ve yerinden oynatır. Böylece sinir normal yolundan sapar, ancak çapı korunur.

Üçüncü derecede damar siniri çentikler ya da inceltir. Nitekim bu derece belirtiyle en güçlü ilişkiyi taşır ve cerrahiden en yüksek faydayı öngörür.

Derece yükseldikçe ameliyatın kalıcı ağrısızlık şansı artar. Dolayısıyla raporunuzda derece yazıyorsa bu bilgi cerrahi görüşmede önemli bir dayanaktır.

Derece yazmayan raporlarda cerrah görüntüyü kendisi derecelendirir. Bu yüzden görüntüleri raporla birlikte götürmek şarttır.

MR ile BT Arasındaki Fark

Bazı hastalar bilgisayarlı tomografiyle gelir. Ancak BT trigeminal nevraljide çok sınırlı bilgi verir.

BT kemiği ve kanamayı iyi gösterir. Buna karşın siniri, damarı ve beyin sapını yeterince ayırt edemez.

Bu yüzden nevralji araştırmasında BT değil MR gerekir. Örneğin BT’de “normal” çıkan bir hastada MR net bir damar basısı gösterir.

BT yalnızca MR çekilemeyen hastada devreye girer. Nitekim kalp pili ya da bazı metal implantlar MR’ı engeller ve hekim o zaman BT anjiyografiyle yetinir.

Elinizde yalnızca BT varsa hekiminize bunu söyleyin. Böylece gereksiz bir “normal” sonucuyla zaman kaybetmezsiniz.

Damar Teması Her Zaman Hastalık mı?

Hayır, bu nokta en çok karışan konudur. Çünkü sağlıklı insanların bir kısmında da damar sinire değer.

Nitekim araştırmalar ağrısı olmayan kişilerde de temas gösterir. Buna karşın bu kişilerde damar siniri itmez ya da çentiklemez.

Fark ise basının derecesindedir. Örneğin siniri biçimsizleştiren ya da incelten bir damar hemen her zaman belirtiyle ilişkilidir.

Bu yüzden radyolog yalnızca “temas var” demez, derecesini de yazar. Nitekim derece cerrahi kararında en önemli ölçütlerden biridir.

Belirtinin olduğu tarafla MR bulgusunun tarafı da örtüşmelidir. Dolayısıyla sağ yüz ağrısında sol taraftaki temas ağrıyı açıklamaz.

MR Normal Çıkarsa Ne Olur?

Normal rapor tanıyı dışlamaz. Ayrıca ilk sorulacak soru çekimin doğru protokolle yapılıp yapılmadığıdır.

Nitekim rutin çekimde normal çıkan birçok hasta ince kesitli çekimde bası gösterir. Örneğin beş milimetrelik kesit bir milimetrelik damarı kolayca atlar.

Doğru protokolde de normal çıkarsa hekim nedeni başka yerde arar. Nitekim küçük bir toplardamar bazen görüntülemede seçilmez ama cerrah onu ameliyatta bulur.

Buna karşın bir grup hastada gerçekten görünür bir neden yoktur. Bu tabloya idiyopatik trigeminal nevralji denir.

Normal MR’lı klasik hastada ilaç ilk basamaktır. Ayrıca ilaç yetersiz kalırsa hekim perkütan yöntemleri ve bazı durumlarda cerrahi keşfi değerlendirir.

Çocuklarda ve Gençlerde MR Farklı mı?

Trigeminal nevralji çocuklarda çok nadirdir. Ayrıca bu yaş grubunda görüntüleme yalnızca damar basısını değil, öncelikle başka nedenleri arar.

Genç hastada hekim kontrastlı çekimi mutlaka ekler. Çünkü multipl skleroz plakları ve beyin sapı tümörleri bu grupta damar basısından daha sık bulunur.

İki taraflı ağrısı olan gençte bu araştırma daha da önem kazanır. Nitekim damar basısı neredeyse her zaman tek taraflıdır.

Çocuklarda çekim sırasında hareketsiz kalmak zordur. Dolayısıyla radyoloji bazen hafif sakinleştirici ya da kısa anestezi planlar.

Genç hastada MR sonucu tedavi yolunu kökten değiştirir. Örneğin plak bulunan hastada cerrahi değil nörolojik tedavi öne çıkar.

MR Sonucunu Kim Değerlendirmeli?

Raporu yazan radyolog ile kararı veren cerrah farklı gözle bakar. Ayrıca bu fark hasta için önemlidir.

Radyolog gördüğünü tanımlar. Örneğin damarın adını, temas noktasını ve sinirin biçimini yazar.

Cerrah ise bu bilgiyi belirtilerinizle birleştirir. Böylece “bu bası sizin ağrınızı açıklar mı” sorusuna yanıt verir.

Bu yüzden MR sonucunu mikrovasküler dekompresyon deneyimi olan bir hekime gösterin. Nitekim aynı görüntü deneyimsiz gözde “normal”, deneyimli gözde “belirgin bası” olarak okunur.

Hangi hekime başvuracağınızı hangi bölüm bakar sayfasında anlattık.

MR Hangi Nedenleri Dışlar?

MR’ın ikinci görevi damar basısı dışındaki nedenleri bulmaktır. Ayrıca bu görev cerrahi karar kadar önemlidir.

• Beyin sapı köşesindeki tümörler, örneğin menenjiyom ya da epidermoid kist
• Multipl skleroz plakları, özellikle genç ve iki taraflı ağrısı olan hastada
• Damar anomalileri, örneğin anevrizma ya da damar yumağı
• Beyin sapı lezyonları
• Sinir kılıfı tümörleri

Bu nedenler hastaların yalnızca küçük bir bölümünde bulunur. Buna karşın bulunduğunda tedavi tamamen değişir.

Bu yüzden kontrastlı çekim protokole eklenir. Nitekim kontrast madde tümör ve plakları belirginleştirir.

Nedenlerin tamamını nedenler sayfasında anlattık.

MR Ne Zaman Çekilmeli?

Tanı konulduğunda MR gecikmeden planlanmalıdır. Ayrıca sessiz dönem çekim için en uygun zamandır.

Örneğin bazı hastalar ağrı geçince MR’ı erteler. Ancak damar basısı ağrı yokken de yerinde durur ve görüntülenir.

Genç hastada ise MR özellikle acildir. Çünkü kırk yaşından önce başlayan ağrıda multipl skleroz ve tümör olasılığı yüksektir.

Belirtinin karakteri değiştiğinde de MR yenilenir. Örneğin ağrıya uyuşma ya da işitme kaybı eklendiyse hekim kontrol çekimi ister.

Ameliyat kararı verildiğinde güncel bir MR gerekir. Dolayısıyla iki yıldan eski çekim çoğu zaman tekrarlanır.

MR Çekimine Nasıl Hazırlanmalısınız?

Trigeminal nevralji protokolü rutin çekimden biraz daha uzun sürer, yaklaşık yarım saat. Ayrıca hareketsiz kalmak görüntü kalitesini doğrudan belirler.

• Kalp pili, metal implant ya da klips varsa randevuda bildirin
• Kontrast madde kullanılacaksa böbrek fonksiyon testi istenebilir
• Çekim sırasında yüzünüze dokunmayın, böylece atak başlamaz
• Atak başlarsa teknisyene işaret verin, çekim duraklatılır
• Önceki MR görüntülerinizi ve raporlarınızı yanınıza alın
• Ağrı kesici değil, düzenli ilacınızı normal saatinde alın

Çekim sırasında teknisyen size kulaklık verir. Çünkü cihaz yüksek ses çıkarır ve bu ses bazı hastalarda huzursuzluk yapar.

Çekim bittiğinde sonuç hemen çıkmaz. Nitekim radyolog ince kesitleri tek tek inceler ve rapor genellikle bir iki gün içinde hazır olur.

Görüntüleri dijital olarak isteyin. Böylece farklı hekimlere aynı çekimi tekrar ettirmeden gösterebilirsiniz.

Kapalı alan korkusu varsa önceden söyleyin. Nitekim birçok merkezde daha geniş cihaz ya da hafif sakinleştirici seçeneği vardır.

Raporunuzu Nasıl Okumalısınız?

Radyolog raporu hekime yazar, hastaya değil. Ayrıca bu yüzden terimler ağırdır.

Öncelikle sonuç bölümüne bakın. Örneğin “sağ trigeminal sinir kök giriş bölgesinde SCA ile nörovasküler temas” cümlesi tüm tabloyu özetler.

Taraf bilgisini ağrınızla karşılaştırın. Çünkü karşı taraftaki bulgu sizin ağrınızı açıklamaz.

“Bası” ve “temas” ayrımına dikkat edin. Nitekim bası ifadesi cerrahi açıdan daha güçlü bir bulgudur.

Raporu tek başına yorumlamayın. Dolayısıyla görüntülerle birlikte hekiminize götürün, çünkü hekim raporu değil görüntüyü değerlendirir.

MR Cerrahi Kararı Nasıl Etkiler?

MR aynı zamanda cerrahinin haritasıdır. Ayrıca hangi damarın nereden ayrılacağını ameliyattan önce gösterir.

Özellikle net bası olan hastada mikrovasküler dekompresyon en yüksek başarıyı verir. Örneğin siniri çentikleyen bir atardamar cerrahi için ideal bulgudur.

Yalnızca temas olan hastada ise hekim belirtinin şiddetini ve ilaç yanıtını da tartar. Böylece karar tek bir görüntüye dayanmaz.

Toplardamar basısında ise sonuçlar biraz daha değişkendir. Nitekim cerrah toplardamarı ameliyat sırasında yerinden ayırırken daha zor kontrol eder.

Ameliyatı mikrovasküler dekompresyon sayfasında, cerrahi eşiği ise ilaç tedavisi sayfasında anlattık.

Ameliyattan Sonra Kontrol MR Gerekir mi?

Başarılı ameliyattan sonra rutin kontrol MR’ı çoğu zaman gerekmez. Ayrıca ağrının kesilmesi tek başına yeterli bir sonuç göstergesidir.

Hekim ilk günlerde bazen erken bir görüntüleme ister. Çünkü bu çekim kanama ya da sıvı birikimi gibi erken sorunları dışlar.

Uzun dönemde MR yalnızca ağrı geri dönerse gündeme gelir. Örneğin nüks durumunda cerrah yastıkçığın yerinde durup durmadığını ve yeni bir damar temasını görüntüyle değerlendirir.

Yastıkçık MR’da küçük bir leke olarak görünür. Nitekim radyolog bunu raporda “dekompresyon materyali” diye belirtir.

Ameliyat sonrası takvimi iyileşme süreci yazısında anlattık.

Sık Yapılan Hatalar

MR sürecinde birkaç hata tanıyı aylarca geciktirir. Ayrıca bu hataların çoğu bilgi eksikliğinden doğar.

İlk hata rutin MR’la yetinmektir. Çünkü rutin çekim damar basısını çoğu zaman göstermez.

İkinci hata normal raporla tanıdan vazgeçmektir. Örneğin doğru protokolle tekrar edilen çekimde bası ortaya çıkar.

Üçüncü hata raporu görüntüsüz götürmektir. Nitekim cerrah görüntüyü görmeden karar vermez.

Beşinci hata MR’ı yıllarca ertelemektir. Çünkü genç hastada gecikme, altta yatan bir plağın ya da tümörün geç tanınması anlamına gelir.

Dördüncü hata karşı taraftaki bulguyu ağrıya bağlamaktır. Dolayısıyla taraf uyumunu her zaman kontrol edin.

Sıkça Sorulan Sorular

Trigeminal nevralji MR’da çıkar mı?

Hastalığın kendisi görünmez, nedeni görünür. İnce kesitli özel MR çekimi hastaların büyük çoğunluğunda sinire bası yapan damarı gösterir. Rutin beyin MR’ı bu ayrıntıyı çoğu zaman kaçırır.

Trigeminal nevralji için hangi MR çekilir?

İnce kesitli, yüksek çözünürlüklü beyin sapı protokolü gerekir; cihaza göre CISS, FIESTA ya da DRIVE adını alır. MR anjiyografi damarın adını, kontrastlı çekim ise tümör ve multipl skleroz plaklarını gösterir. Randevuda “trigeminal nevralji protokolü” ifadesini kullanın.

MR’ım normal çıktı, trigeminal nevralji olamaz mı?

Evet, olabilir. Önce çekimin ince kesitli protokolle yapılıp yapılmadığını kontrol ettirin. Doğru protokolde de normal çıkarsa idiyopatik tablo ya da görüntüde seçilmeyen küçük bir toplardamar söz konusudur; hekim tanıyı anlatımla koyar.

MR’da damar teması varsa ameliyat şart mı?

Hayır. Temas sağlıklı kişilerde de vardır; önemli olan basının derecesi, belirtiyle aynı tarafta olması ve ilaç yanıtıdır. Hekim bu üçünü birlikte değerlendirerek karar verir.

Raporda “nörovasküler kompresyon” ne demek?

Bir damarın trigeminal sinire bası yaptığı anlamına gelir. Temas yalnızca değmeyi, kompresyon ise siniri itmeyi ya da çentiklemeyi anlatır. Kompresyon cerrahi açıdan daha güçlü bir bulgudur.

Kontrast madde gerekli mi?

Damar basısını görmek için gerekmez, ancak tümör, kist ve multipl skleroz plaklarını dışlamak için protokole eklenir. Böbrek sorunu varsa hekiminize bildirin.

MR’ı ağrı yokken çektirebilir miyim?

Evet, hatta sessiz dönem en uygun zamandır. Damar basısı ağrı olmadığında da yerinde durur ve görüntülenir. Ağrısızken çekilmek atak riskini de azaltır.

Eski MR’ım ameliyat için yeterli mi?

Cerrah iki yıldan eski ya da rutin protokolle çekilmiş MR’ı genellikle yeniler. Cerrah güncel ve ince kesitli görüntüyle plan yapar.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez. Görüntüleme kararını hekiminiz verir. İçeriği Beyin ve Sinir Cerrahisi uzmanı Prof. Dr. Serdar Baki Albayrak hazırlamıştır.