Nevralji Nedir? Nevralji Çeşitleri ve Aralarındaki Farklar

Nevralji, bir sinirin kendi yolu boyunca ürettiği ağrıya verilen addır. Sinirin adına göre farklı çeşitleri vardır ve her biri farklı bir bölgede, farklı bir karakterde ağrı yapar. Bu yazı nevralji çeşitlerini, ortak belirtilerini ve tedavi farklarını tek tek anlatır.

Kısa ve Net Cevap

Bu yazıda her çeşidi ayrı başlıkta ele alıyoruz. Ayrıca hangi çeşitte hangi bölüme başvurmanız gerektiğini tabloyla gösteriyoruz.

Nevralji Ne Demek?

Nevralji kelimesi Yunanca sinir ve ağrı sözcüklerinden türemiştir. Ayrıca tıpta bir sinirin dağılım alanında hissedilen ağrıyı tanımlar.

Sıradan ağrı bir doku hasarını haber verir. Örneğin kesik ya da burkulma sonrası hissedilen ağrı bu gruptadır.

Nevraljide ise doku sağlamdır. Buna karşın sinirin kendisi hatalı sinyal üretir ve beyin bunu ağrı olarak yorumlar.

Bu fark tedaviyi de değiştirir. Çünkü klasik ağrı kesiciler doku ağrısına etki eder, sinir ağrısına etki etmez.

Nevralji Çeşitleri Nelerdir?

Hekimler nevraljiyi etkilenen sinirin adıyla anar. Ayrıca her sinir farklı bir bölgeyi taşıdığı için ağrının yeri çeşidi ele verir.

Bu liste en sık görülen çeşitleri kapsar. Nitekim vücuttaki hemen her duyu siniri nadiren de olsa nevralji yapar.

Trigeminal Nevralji

Trigeminal nevralji en sık görülen ve en şiddetli seyreden nevraljidir, atipik tipi ise sürekli ağrıyla seyreder. Ayrıca halk arasında delirten hastalık adıyla bilinir.

Hasta ağrıyı yüzün tek tarafında, çoğunlukla yanak ve alt çenede hisseder. Bu yüzden hasta ilk olarak diş hekimine gider.

Ataklar saniyeler sürer ve elektrik çarpmasına benzer. Örneğin diş fırçalama, çiğneme ya da rüzgar atağı başlatır.

En sık neden, sinire bası yapan bir damardır. Dolayısıyla damar basısı olan hastada mikrovasküler dekompresyon ameliyatı kalıcı çözüm sunar.

Hastalığın tamamını trigeminal nevralji nedir sayfasında anlattık.

Oksipital Nevralji

Oksipital nevralji ensede başlayıp başın arkasına yayılan ağrıdır. Ayrıca ağrı çoğu zaman göz arkasına kadar uzanır.

Oksipital sinirler boyun kaslarının arasından geçer. Bu yüzden boyun gerginliği, duruş bozukluğu ve travma bu sinirleri sıkıştırır.

Hastalar ağrıyı saç diplerinde batma olarak tarif eder. Nitekim saç taramak bile rahatsızlık verir.

Migrenle sık karışır. Buna karşın oksipital nevraljide sinirin çıkış noktasına basmak ağrıyı başlatır, migrende başlatmaz.

Tedavide sinir bloğu ilk sıradadır. Böylece blok hem tanıyı doğrular hem ağrıyı haftalarca keser.

Glossofaringeal Nevralji

Glossofaringeal nevralji boğaz, dil kökü ve kulak içinde hissedilen ağrıdır. Ayrıca trigeminal nevraljiye göre çok daha nadirdir.

Ağrıyı yutkunmak, konuşmak ve esnemek tetikler. Örneğin hasta yutkunmaktan kaçındığı için kilo kaybeder.

Neden çoğu zaman trigeminal nevraljidekiyle aynıdır. Çünkü bu sinire de beyin sapı çıkışında bir damar bası yapar; aynı mekanizma hemifasiyal spazmda yüz sinirini tutar.

Tedavi yaklaşımı da benzerdir. Dolayısıyla ilaç yetersiz kalırsa cerrah aynı teknikle damarı sinirden ayırır.

Postherpetik Nevralji

Postherpetik nevralji zona hastalığının bıraktığı ağrıdır. Ayrıca döküntü iyileştikten sonra aylarca hatta yıllarca sürer.

Zona virüsü sinir içinde uyur ve bağışıklık zayıflayınca uyanır. Böylece sinir boyunca ilerler ve kılıfını hasarlar.

Ağrı sürekli bir yanma biçimindedir. Örneğin hasta giysinin dokunuşuna bile dayanamaz.

Yaş ilerledikçe risk artar. Nitekim altmış yaş üstünde zona geçirenlerin önemli bir kısmında bu tablo gelişir.

Zona aşısı ve erken antiviral tedavi riski düşürür, üstelik belirgin biçimde. Dolayısıyla döküntü başladığında ilk üç gün içinde hekime başvurmak önemlidir.

İnterkostal Nevralji

İnterkostal nevralji kaburgalar arasındaki sinirlerin ağrısıdır. Ayrıca göğüs kafesini kuşak gibi saran bir batma yapar.

Derin nefes almak, öksürmek ve dönmek ağrıyı artırır. Bu yüzden hasta sığ nefes alır.

Nedenler arasında zona, kaburga kırığı ve göğüs cerrahisi sonrası sinir hasarı yer alır. Örneğin kalp ameliyatı geçiren hastalarda ortaya çıkar.

Ağrı kalp ağrısıyla karışır. Buna karşın kalp ağrısı hareketle değil eforla artar ve nefesle değişmez.

Pudendal Nevralji

Pudendal nevralji kasık ve oturma bölgesinde hissedilen sinir ağrısıdır. Ayrıca oturmakla artar, ayakta durmakla azalır.

Uzun süre bisiklet sürmek, doğum ve pelvik cerrahi bu siniri zedeler. Böylece yanma ve yabancı cisim hissi ortaya çıkar.

Tanı gecikir, çünkü hasta şikayetini anlatmaktan çekinir. Dolayısıyla belirtiyi hekiminize açıkça söyleyin.

Hastalar Nevralji Ağrısını Nasıl Tarif Ediyor?

Nevralji ağrısının tarifi çeşide göre değişir. Ayrıca bu tarif hekime sinirin adını söyler.

Trigeminal nevraljide hastalar prize dokunmuş gibi hissettiklerini anlatır. Örneğin bazıları yüzlerine jilet çekildiğini söyler.

Oksipital nevraljide tarif daha çok batma ve zonklamadır. Nitekim hastalar saç diplerinde iğne hissi olduğunu belirtir.

Postherpetik nevraljide sürekli bir yanma öne çıkar. Dolayısıyla hasta ağrıyı ateş ya da kızgın demir benzetmesiyle anlatır.

Bu tarifleri muayenede aynen aktarın. Çünkü kelimeleriniz tanının en değerli parçasıdır.

Nevralji Atağı Sırasında Ne Yapmalı?

Atak sırasında yapılacak en doğru şey hareketsiz kalmaktır. Ayrıca ağrılı bölgeye dokunmamak atağı uzatmaz.

• Konuşmayı ve çiğnemeyi atak bitene kadar durdurun
• Yüzünüzü ovmayın, çünkü temas yeni atak başlatır
• Soğuk ya da sıcak uygulama yapmayın, nitekim ikisi de tetikleyicidir
• Ağrı kesici almayın, dolayısıyla mide de gereksiz yere yıpranmaz
• Atağın süresini ve tetikleyicisini not edin

Atak bittiğinde hemen normale dönersiniz. Böylece bir sonraki atağa kadar günlük işlerinize devam edebilirsiniz.

Ataklar sıklaşıyorsa ilaç dozunu kendiniz artırmayın. Bunun yerine hekiminize ulaşın ve ağrı günlüğünüzü gösterin.

Nevraljilerin Ortak Belirtileri

Çeşitler farklı bölgeleri tutsa da ortak bir dil konuşur. Ayrıca bu ortak dil tanıyı kolaylaştırır.

• Ağrı bir sinirin dağılım alanını izler, rastgele yayılmaz
• Karakteri elektrik, bıçak, yanma ya da batma biçimindedir
• Belirli bir hareket ya da dokunma ağrıyı başlatır
• Klasik ağrı kesiciler yeterli rahatlama sağlamaz
• Ağrılı bölgede uyuşma ya da aşırı hassasiyet eşlik edebilir
• Ağrı ataklar halinde gelir ya da sürekli bir yanma olarak kalır

Bu özelliklerden üçü bir aradaysa nevralji akla gelmelidir. Nitekim hekim tanıyı büyük ölçüde bu anlatımla koyar.

Yüzdeki nevraljinin belirtilerini belirtiler sayfasında ayrıntılı anlattık.

Nevralji Neden Olur?

Sinire zarar veren her şey nevraljiye yol açar. Ayrıca çeşide göre baskın neden değişir.

Neden bulunursa tedavi ona yönelir. Dolayısıyla tanı sürecinde görüntüleme atlanmaz.

Yüz ağrısının nedenlerini nedenler sayfasında ele aldık.

Nevralji Kimleri Daha Sık Etkiler?

Nevraljilerin çoğu yaşla birlikte artar. Ayrıca kadınlar bazı çeşitlerde erkeklere göre daha sık etkilenir.

Trigeminal nevralji elli yaş sonrasında sıklaşır. Çünkü damarlar yaşla uzar ve sinire daha çok sürtünür.

Postherpetik nevralji altmış yaş üstünde belirgin biçimde artar. Nitekim bağışıklık zayıfladıkça zona virüsü daha kolay uyanır.

Oksipital nevralji ise masa başında çalışan gençleri de etkiler. Örneğin uzun süre ekrana bakmak boyun kaslarını sıkıştırır.

Nevraljide Günlük Yaşam ve Tetikleyiciler

Tetikleyicilerden kaçınmak atak sayısını azaltır. Ayrıca ilaç dozunu düşük tutmaya yardım eder.

Yüz nevraljisinde ılık yiyecek ve yumuşak fırça temel önlemdir. Böylece çiğneme ve diş fırçalama daha az atak başlatır.

Ense nevraljisinde ekran yüksekliği ve yastık seçimi önem taşır. Dolayısıyla boynu öne eğen alışkanlıklar azaltılmalıdır.

Zona sonrası ağrıda bol ve pamuklu giysi rahatlatır. Nitekim sürtünme yanmayı belirgin biçimde artırır.

Her çeşitte uyku düzeni ve stres yönetimi ağrı eşiğini yükseltir. Buna karşın bu önlemler tedavinin yerini tutmaz.

Nevralji ile Nöropati Aynı Şey mi?

Hayır, hastalar bu iki kavramı sık karıştırır ama ikisi farklıdır. Ayrıca tedavi yaklaşımları da ayrışır.

Nevralji tek bir sinirin ağrısıdır. Buna karşın nöropati birçok sinirin aynı anda etkilendiği yaygın bir tablodur.

Diyabetik nöropati en bilinen örnektir. Örneğin her iki ayakta çorap gibi yayılan uyuşma ve yanma nöropatiyi düşündürür.

Nevraljide ise ağrı belirli bir sinirin yolunu izler. Böylece hekim ağrının haritasından sinirin adını çıkarır.

Nevralji Tanısı Nasıl Konur?

Tanının temeli anlatımdır. Çünkü ağrının yeri, karakteri ve tetikleyicisi çeşidi büyük ölçüde ele verir.

Hekim muayenede sinirin yolu boyunca duyuyu kontrol eder. Ardından sinirin çıkış noktasına basarak ağrıyı başlatmayı dener.

Görüntüleme nedeni araştırır. Örneğin trigeminal nevraljide ince kesitli MR damar basısını gösterir.

Sinir bloğu hem tanı hem tedavi aracıdır. Nitekim oksipital nevraljide bloğa yanıt tanıyı doğrular.

Nevralji Tanısında Görüntüleme Ne Zaman Gerekir?

Her nevraljide görüntüleme şart değildir. Ayrıca çeşide göre gereken yöntem değişir.

Trigeminal ve glossofaringeal nevraljide ince kesitli MR vazgeçilmezdir. Çünkü damar basısını ve tümör gibi nedenleri yalnızca bu yöntem gösterir.

Oksipital nevraljide boyun MR’ı çoğu zaman yeterlidir. Böylece disk ve eklem kaynaklı nedenler ayırt edilir.

Postherpetik nevraljide görüntüleme genellikle gerekmez. Nitekim öykü ve döküntü izi tanıyı koyar.

Genç yaşta başlayan ya da iki taraflı seyreden her nevraljide hekim görüntülemeyi öne alır. Dolayısıyla bu durumda beklemek doğru değildir.

Nevralji Tedavisi Çeşide Göre Nasıl Değişir?

Tüm nevraljilerde ilk basamak sinir ağrısına yönelik ilaçlardır. Ayrıca çeşide göre ikinci basamak farklılaşır.

Parasetamol ve benzeri ağrı kesiciler hiçbir nevraljide yeterli olmaz. Bu yüzden ilacı hekiminizle birlikte seçin.

Trigeminal nevraljide kullanılan ilaçları ilaç tedavisi sayfasında, ameliyatı ise mikrovasküler dekompresyon sayfasında anlattık.

Hangi Nevraljide Hangi Bölüme Gitmelisiniz?

Nevraljiye ilk bakan bölüm genellikle nörolojidir ve ilk adımı o atar. Ayrıca çeşide göre başka bölümler devreye girer.

• Trigeminal ve glossofaringeal nevralji: nöroloji, cerrahi aşamada beyin ve sinir cerrahisi
• Oksipital nevralji: nöroloji, algoloji ya da fizik tedavi
• Postherpetik nevralji: dermatoloji ve algoloji
• İnterkostal nevralji: nöroloji ve algoloji
• Pudendal nevralji: algoloji, üroloji ya da kadın hastalıkları

Yüz ağrısında diş hekimini ilk durak yapmayın. Çünkü sağlam dişe müdahale ağrıyı geçirmez.

Doğru bölüme ulaşma yolunu hangi bölüm bakar sayfasında anlattık.

Ne Zaman Beyin Cerrahisine Başvurmalısınız?

Damar basısına bağlı nevraljilerde cerrahi kalıcı çözüm sunar. Ayrıca bu grup trigeminal ve glossofaringeal nevraljiyi kapsar.

İlaç dozu artmasına rağmen ataklar sıklaşıyorsa cerrahi değerlendirme zamanı gelmiştir. Örneğin yemek yiyemeyen ve kilo kaybeden hasta beklememelidir.

Mikrovasküler dekompresyon siniri kesmez. Böylece yüzde kalıcı uyuşma riski düşük kalır.

Uygun hasta grubunda erken dönem ağrısızlık oranı yüksektir. Nitekim on yıl sonunda hastaların büyük çoğunluğu ağrısız kalır.

Nevralji Tedavisinde Sık Yapılan Hatalar

Bazı hatalar tedaviyi aylarca geciktirir. Ayrıca bu hataların çoğu bilgi eksikliğinden doğar.

Bu hataların hepsi önlenebilir. Nitekim doğru bölüme erken ulaşmak tek başına çoğunu ortadan kaldırır.

Ağrı günlüğü tutmak da bu hataları azaltır. Çünkü hekim ağrının haritasını tahminle değil kayıtla çıkarır.

Yüzdeki Nevralji Neden En Çok Konuşulan Çeşittir?

Trigeminal nevralji hem en sık hem en şiddetli nevraljidir. Ayrıca yüzdeki ağrı yemek yeme ve konuşma gibi temel işlevleri doğrudan bozar.

Bu yüzden hastalar internette en çok bu çeşidi arar. Örneğin “delirten hastalık” ifadesi yalnızca trigeminal nevralji için kullanılır.

Kalıcı tedavi seçeneğinin olması da ilgiyi artırır. Çünkü damar basısı olan hastada mikrovasküler dekompresyon ağrıyı kaynağından çözer.

Diğer nevraljilerde bu netlikte bir cerrahi seçenek yoktur. Dolayısıyla yüz nevraljisi hem hasta hem hekim için ayrı bir yer tutar.

Hastalığın seyrini ve risklerini seyir ve riskler sayfasında anlattık.

Sıkça Sorulan Sorular

Nevralji nedir?

Nevralji, doku hasarından değil sinirin kendisinden kaynaklanan ağrıdır. Ağrı sinirin dağılım alanını izler ve hasta onu elektrik, bıçak ya da yanma biçiminde hisseder. Klasik ağrı kesiciler genellikle etki etmez.

Nevralji kaç çeşittir?

En sık görülen çeşitler trigeminal, oksipital, glossofaringeal, postherpetik, interkostal ve pudendal nevraljidir. Her biri farklı bir siniri ve farklı bir bölgeyi etkiler. En sık ve en şiddetli olanı trigeminal nevraljidir.

Nevralji neden olur?

Damar basısı, zona virüsü, kas sıkışması, travma, cerrahi, multipl skleroz ve diyabet başlıca nedenlerdir. Çeşide göre baskın neden değişir. Örneğin trigeminal nevraljide damar basısı, postherpetik nevraljide zona öne çıkar.

Nevralji geçer mi?

Çeşide göre değişir. Postherpetik nevralji zamanla azalır, oksipital nevraljiyi blok haftalarca keser. Trigeminal nevralji ise dalgalı seyreder ve damar basısı varsa kalıcı çözüm cerrahiyle gelir.

Nevralji için hangi doktora gidilir?

İlk başvuru için genellikle nörolojiye gidin. Yüz ve boğaz nevraljilerinde cerrahi aşamada Beyin ve Sinir Cerrahisi devreye girer. Zona sonrası ağrıda dermatoloji ve algoloji birlikte çalışır.

Nevralji ağrısına ne iyi gelir?

Sinir ağrısına yönelik ilaçlar, sinir blokları ve tetikleyicilerden kaçınmak ağrıyı azaltır. Parasetamol ve benzeri ağrı kesiciler yeterli olmaz. Kalıcı çözüm nedene göre planlanır.

Nevralji ile nöropati farkı nedir?

Nevralji tek bir sinirin ağrısıdır ve o sinirin yolunu izler. Nöropati ise birçok sinirin aynı anda etkilendiği yaygın bir tablodur. Diyabetik nöropati en bilinen örnektir.

Nevralji tehlikeli mi?

Nevraljilerin çoğu yaşamı tehdit etmez. Ancak tedavisiz kaldığında beslenmeyi, uykuyu ve ruhsal sağlığı ağır biçimde bozar. Glossofaringeal nevraljide atak sırasında hasta bayılır, bu durumu hekiminize bildirin.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez. Belirtileriniz varsa bir hekime başvurun. İçeriği Beyin ve Sinir Cerrahisi uzmanı Prof. Dr. Serdar Baki Albayrak hazırlamıştır.